• ناوچەی کەرکوک لە کۆنەوە بە ناوی گەرمیان و ئاراپخا ناسراو بوو.
• میدیەکان بەشێکن لە ڕەگی مێژوویی کورد (Medes) لەم ناوچەیە ژیانیان هەبوو (نزیکەی 600 پ.ز).
• شارەکە لە سەردەمی ئاشوورییەکان و بابلییەکان گرنگ بوو، بەڵام دواتر کوردی ناوچەکە بەردەوام بوون.
• زۆربەی گوند و ناوچە گەورەکان لە دەوروبەری کەرکوک، کوردنیشین بوون.
• لە سەردەمی خەلیفەکانی ئیسلامی، کەرکوک بەشێک بوو لە هەرێمی جزیرة و دواتر موصل.
• کوردەکان بە هۆی شاخ و ناوچەی گەرمیان، هەمیشە خاوەنی دەسەڵاتی ناوخۆیی بوون.
• لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانی (1514–1918):
• کەرکوک بەشێک بوو لە ویلاێتی موصل.
• زۆر عەشیرە کوردی وەک:
• جاف
• هەمەوەند
• زەنگەنە
لەم ناوچەیە بوونیان هەبوو.
• کوردەکان ڕۆڵی سەرەکیان لە ژیانی کۆمەڵایەتی و ئابووری هەبوو.
• دوای ڕووخانی دەوڵەتی عوسمانی، کەرکوک کەوتە ژێر دەسەڵاتی بریتانیا.
• کێشەی گەورە دروست بوو لەسەر ئەوەی:
• ئایا کەرکوک بگەڕێتەوە بۆ تورکیا؟
• یان ببێتە بەشێک لە عێراق؟
• لە ساڵی 1926:
• بڕیار درا کەرکوک لەگەڵ ویلاێتی موصل بێتە ناو دەوڵەتی عێراق.
• کوردەکان لەم قۆناغەدا داوای مافی خۆیان دەکرد.
سەردەمی پاشایەتی و کۆماری لە عێراق (١٩٢٦-١٩٧٠) سەردەمێکی گۆڕانکارییە کە لە ساڵی ١٩٢٦ دەستی پێکردووە و لە ساڵی ١٩٧٠ بە ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار کۆتایی هات. ئەم ماوەیە لە دوو قۆناغی سەرەکی پێکدێت:
سەردەمی پاشایەتی (١٩٢٦-١٩٥٨)
لەم سەردەمەدا حکوومەتی عێراق پەیڕەوی سیاسەتی عەرەبکردن و ڕاگواستنی کوردەکانی دەکرد، بە تایبەتی لە ناوچە ستراتیژی و دەوڵەمەند بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سیاسەتە ئامانجی شێواندنی دیمۆگرافیای ناوچە کوردییەکان بوو و لە ساڵی ١٩٥٨ بە شۆڕشی ١٤ی تەمووز کۆتایی هات.
سەردەمی کۆماری (١٩٥٨-١٩٧٠)
دوای هەڵوەشاندنەوەی پاشایەتی، عەبدولکەریم قاسم سەرکردایەتی کرد و سەرەتا هەڵوێستێکی ئەرێنی بەرامبەر کورد هەبوو، بەڵام دواتر هەمان سیاسەتی ڕاگواستن بەردەوام بوو. نازم تەبعچەلی وەکوو سەرکردەی سوپا لە کەرکوک ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە بەعەرەبکردنی ناوچەکان. ئەم سەردەمە لە ساڵی ١٩٧٠ بە مۆرکردنی یەکەمین ڕێکەوتننامەی نێوان شۆڕشی کوردی و حکوومەتی عێراق کۆتایی هات.
• دوای 1958 (کۆماری):
• ڕووداوەکانی توندوتیژی لە کەرکوک ڕوویدا، بە تایبەتی لە نێوان کورد و گروپەکانی تر.
• کوردەکان بەردەوام بوون لە خەباتی مافی نەتەوەیی.
• لە سەردەمی Saddam Hussein:
• سیاسەتی عەرەبیزەکردن بە شێوەیەکی توند جێبەجێ کرا.
• هەزاران خێزانی کورد:
• دەربەدر کران
• گواستنەوە بۆ ناوچەکانی تر
• کەرکوک گرنگی زۆری هەبوو چونکە:
• ناوچەیەکی زۆر دەوڵەمەندە بە نەوت
• کوردەکان زۆر زەحمەتیان چەشت.
• دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس:
• زۆر کورد گەڕانەوە بۆ کەرکوک.
• ماددەی 140 لە دەستور:
• بۆ چارەسەری کێشەی کەرکوک دانرا
• بەڵام تا ئێستا تەواو جێبەجێ نەکراوە.
• کەرکوک بوو بە ناوچەیەکی:
• جیاوازی نەتەوەیی (کورد، عەرەب، تورکمان)
• گرنگی سیاسی زۆر
🔹 ساڵی 2014
لە مانگی حوزەیران 2014، کاتێک ISIS (داعش) هێرش بردە سەر زۆربەی ناوچەکانی باشووری و ڕۆژئاوای عێراق، حکومەتی عێراق هەندێ شوێنی وەک کەرکوک جێهێشت.
هێزەکانی Peshmerga چوونە ناو کەرکوک و دەسەڵاتیان گرتە دەست بۆ پاراستنی شار.
لەو کاتەدا، کەرکوک بە شێوەیەکی ناڕەسمی بەژێر کۆنترۆڵی هەرێمی کوردستان هات.
🔹 ساڵی 2017
لە 25ی ئەیلولی 2017، Kurdistan independence referendum ئەنجامدرا، کە کەرکوکیش تێیدا بوو.
زۆربەی دانیشتوانی ناوچەکە بە “بەڵێ” دەنگیان دا بۆ سەربەخۆیی.
بەڵام، ئەم ڕاپرسییە هۆکارێک بوو بۆ تەنیشتن لەگەڵ حکومەتی ناوەندی عێراق.
یەکێکە لە گرنگترین و هەستیارترین ڕۆژەکان لە مێژووی نوێی Kirkuk.
🔻 چی ڕوویدا لە 16 ئۆکتۆبەر 2017؟
لەم ڕۆژەدا، هێزەکانی حکومەتی عێراق (سوپا و Popular Mobilization Forces) دەستیان بە ئۆپەراسیۆنێکی گەورە کرد بۆ گرتنەوەی کەرکوک.
ئەم ئۆپەراسیۆنە بە دوای Kurdistan independence referendum هات، کە کێشەی سیاسی زۆر دروست کرد.
⚔️ چی بەسەر پێشمەرگە هات؟
هێزەکانی Peshmerga لە زۆر شوێن پاشەکشەیان کرد.
بەهۆی جیاوازی سیاسی و ڕێککەوتنە نهێنییەکان (کە هەندێک لە خەڵک باس دەکەن)، شەڕێکی گەورە نەکرا.
🏙️ ئەنجام چی بوو؟
کەرکوک و ناوچەکانی دەوروبەری گەڕانەوە بۆ کۆنترۆڵی حکومەتی ناوەندی عێراق.
هێندێک خێزان کۆچیان کرد و دۆخی ئەمنی و سیاسی گۆڕا.
ئەم ڕۆژە لەلایەن زۆر کەس بە ڕۆژی وەرچەرخان یان ڕووداوێکی چارەنووسساز دادەنرێت.